Waarom zou je in godsnaam Bart De Wever willen vermoorden?

Het is zondagmiddag 21 februari 1965. In een theaterzaal in New York zijn zo’n 400 mensen samengekomen om naar een speech van Malcolm X te luisteren. Onder hen ook de 23-jarige Thomas Hagan. Hagan is zenuwachtig, al lijkt niemand dat op te merken. Hij is fervent lid van Nation of Islam, een religieuze en politieke beweging voor Afro-Amerikanen, die antisemitisme en zwarte suprematie predikt. Tot vorig jaar was de charismatische Malcolm X de woordvoerder van de organisatie. Maar hij heeft zich van haar afgekeerd.

Dat schaamteloze verraad is wat Thomas Hagan zichzelf blijft voorhouden, terwijl hij zwetend naar het spreekgestoelte loopt. Daar haalt Hagan het jachtgeweer met de afgezaagde loop boven dat hij de zaal heeft binnengesmokkeld en hij schiet Malcolm X, die judas, dood.

Vorige week werd een geplande terroristische aanslag op premier Bart De Wever (N-VA) verijdeld. Wat bezielt mensen om een moordaanslag te willen plegen? Hoe wanhopig, hoe ver heen moet je zijn? Vaak hoor je dat de daders mensen zijn die niets te verliezen hebben. Maar dan nog.

Volgens de eerste informatie hadden de verdachten van de aanslag op De Wever jihadistische motieven. Jihadisme en islamisme staan in ons land al jaren bovenaan de lijst van terreurdreiging. Het gaat daarbij steeds vaker over wat “Tiktok-jihadisme” wordt genoemd. Het Ocad, het orgaan dat werkt rond terrorisme en radicalisering, spreekt ook over “saladbar ideology”. Dat duidt op het fenomeen dat jongeren online op zoek gaan naar een mix van ideologische elementen die bij hen past. Het is niet zo dat ze radicaliseren rond een extremistische ideologie en dan overgaan tot geweld, maar eerder omgekeerd: ze willen geweld plegen en zoeken naar ideologische gronden om dat geweld te onderbouwen.

Dat fenomeen is niet nieuw. In een artikel over jihadisme in MO* , uit 2014, toen van Tiktok nog geen sprake was, lees ik dat de Syriëstrijders van toen veel minder ideologisch onderlegd waren dan werd aangenomen. In hun beweegredenen speelden conservatieve stereotypen omtrent mannelijkheid niet zelden een grote rol. Avontuur, wetteloosheid, wapens. Kortom: fout testosterongedoe. Een belangrijke voedingsbodem waarin dat geworteld was? Maatschappelijke vervreemding en sociale frustraties. Zou het bij de jongens die De Wever wilden uitschakelen, ook zo zijn?

© NATO North Atlantic Treaty Organization

Nieuw in de context van de jihadistische terreurdreiging is wel dat de verdachten steeds jonger worden. Een op de drie dreigingsmeldingen dit jaar heeft betrekking op min-18-jarigen, zei minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) deze week op VTM nieuws. De jongste verdachte die vorig jaar werd aangehouden, was amper dertien jaar. Dat is choquerend, maar hoeft ook niet zozeer te verwonderen. De wereld is gedrenkt in cynisme. Jongeren zijn dus wanhopiger en nihilistischer. Maar je zou verwachten dat ze desondanks een klein beetje nadenken over hoe ze met dat nihilisme omgaan.

De verdachten van de geplande aanslag op De Wever zijn 18 en 23 jaar oud. Na hun arrestatie zei de advocaat van een van hen dat “de jongeman wel onder de indruk is van alles wat nu gebeurt”. Werkelijk? Hij heeft toch net een moordaanslag beraamd? Zeker, iedereen begaat jeugdzonden. En jongens zijn sowieso vaak ondoordachter dan meisjes, dus die zullen nog sneller iets doms of wanhopigs doen. Maar er is een verschil tussen een strijker naar een voorbijganger gooien en een plan beramen om iemand te vermoorden. Is er dan geen enkel moment waarop je erbij stilstaat dat dat laatste volkomen absurd en onaanvaardbaar is? Of bij wat dat voor je leven en toekomst gaat betekenen?

Eén ding verwart me nog het meest in heel die saga. Het klinkt heel fout, maar van sommige moordaanslagen kun je nog begrijpen nog dat men ze wil plegen. Op figuren die, ten goede of ten kwade, meespelen in de wereldgeschiedenis. Mensen die larger than life zijn. Amerikaanse presidenten. Nazistische Führers. Radicale activisten. Zwarte revolutionairen.

De Wever is dan misschien de beste politicus van ons land, larger than life kun je hem bezwaarlijk noemen. Bovendien, en dat zeg ik met alle vaderlandsliefde, zijn we uiteindelijk ook máár België. Het zal allemaal wel met die maatschappelijke vervreemding en sociale frustraties, maar als je een Belgische politicus als doelwit van een aanslag moet nemen om aanzien of een identiteit te krijgen, of omdat je meent de koers van de geschiedenis te gaan veranderen, dan ben je sowieso een loser.

De moordenaar van Malcolm X zat 44 jaar in de gevangenis. In 2010 kwam hij vrij. Hij woont in Brooklyn en heeft zich al lang afgekeerd van het extremisme van Nation of Islam. “Ik heb veel spijt van wat ik heb gedaan”, zei hij over de moord. “Het had nooit mogen gebeuren.” Wijsheid komt met de jaren, zeggen ze. Gezond verstand misschien ook.

Verschenen in De Standaard op 16 oktober 2025