‘Michael’ is de ultieme film voor deze tijd: een monument voor de wens om niet te weten

Een slordige 217 miljoen dollar bracht de nieuwe Michael Jackson-film Michael wereldwijd op in zijn openingsweekend. Nooit kende een biopic een betere start. Verrassend is dat niet. Of net wel, maar dan om de verkeerde redenen.

Biopics over grote artiesten zijn vaker niet dan wel goede films, zeker wanneer familie en nalatenschapsbeheerders mee aan de knoppen zitten en het verhaal de hagiografische kant op duwen. Michael vormt daarop geen uitzondering. Elk biopic-cliché passeert de revue: het juk van de autoritaire vaderfiguur/manager, de ontworsteling daaraan, de drang naar erkenning en liefde en uiteindelijk de triomf op de grootste podia van de wereld. Subtiliteit en diepgang zijn ver te zoeken, de emoties worden in dikke lagen over het geheel gesmeerd. Van echt innerlijk conflict is geen sprake, en dus ook niet van de tegenstrijdigheid die inherent is aan een mensenleven en verhalen hun bestaansrecht geeft.

Nochtans was die tegenstrijdigheid bij niemand ooit extremer dan bij Michael Jackson. Als artiest en danser was hij de allerbeste. Dat bewijst Michael ook weer. Het is dankzij de onevenaarbare nummers en optredens (in een ijzersterke vertolking van Jaafar Jackson) dat de film ondanks alles geen verschrikkelijke kijkervaring is.

Maar achter de King of Pop schuilde een volgens velen gevoelige, zachtaardige, kwetsbare man. En iemand die wellicht monsterlijke dingen heeft gedaan. In een eerste versie van het script zou Michael openen in medias res, met Jackson die in 1993 in zijn ranch Neverland naar zijn spiegelbeeld staart terwijl flikkerende zwaailichten door het raam naar binnen schijnen. Het moment waarop hij opgepakt wordt op verdenking van kindermisbruik. Vanaf dan zou Michael Jackson in de publieke opinie nooit meer dezelfde zijn. Het is een keerpunt in zijn carrière en zijn leven.

Niets van dat alles in de definitieve montage. Michael loopt uiteindelijk in een grote boog om elke suggestie van kindermisbruik heen. De excentrieke aard van de popster wordt weggelachen als kinderlijke naïviteit (wees gewaarschuwd voor een griezelige CGI-versie van chimpansee Bubbles). En in al zijn contacten met kinderen krijgt Jackson in de film nog net geen aureool aangemeten. Het verhaal eindigt met Jacksons optreden in Londen in 1988, jaren voor de bom zou barsten.

Mede door die ingrepen zijn de recensies van de film weinig positief. Maar zoals die 217 miljoen dollar al doet vermoeden, lijkt het publiek zich daar niets van aan te trekken. Dat blijkt ook uit de frappante verschillen in scores op reviewwebsites als Metacritic of Rotten Tomatoes. Op die laatste scoort Michael op de ‘tomatometer’ van de officiële recensenten een score van amper 39; op de ‘popcornmeter’ die bepaald wordt door de mening van de gewone kijker een waanzinnige 97. Zo’n kloof tussen critici en het brede publiek is niet ongewoon, maar in dit geval neemt ze wel zeer opvallende proporties aan. Zeker als we er de scores van een andere film over Michael Jackson naast leggen.

© Alan Light

In 2019 kwam HBO met de tweedelige documentaire Leaving Neverland, die insloeg als een bom. Meer dan ooit werd duidelijk dat Jackson naar alle waarschijnlijkheid seks had met minstens twee jongens van destijds acht en tien jaar oud. De documentaire won een Emmy en een Bafta en werd genomineerd voor de prestigieuze Peabody Awards voor non-fictie. Na die film was het even mogelijk om moeilijke, maar noodzakelijke vragen te stellen. Tot waar vallen kunst en kunstenaar te scheiden? Kan een baslijn moreel besmet zijn? Mogen we nog dansen zonder gewetensnood?

Die mogelijkheid werd in de kiem gesmoord door de familie en de nalatenschapsbeheerders van Michael Jackson. En door de fans. De scores van Leaving Neverland op Rotten Tomatoes zijn het spiegelbeeld van die van Michael. De tomatometer van de critici staat op 98, de popcornmeter van het publiek op een genadeloze 26. De documentaire wordt weggezet als aandachts- en vooral geldzoekerij van haters. Er wordt gewag gemaakt van zionistische complotten. Die houding van veel fans neigt naar een haast religieus extremisme. Zelfs de gedachte dat er iets fouts is gebeurd, is voor hen onbestaanbaar. Alle twijfel is heidens.

Jacksons nummers worden vandaag meer gestreamd dan ooit. En ze zijn zo goed dat ik snap waarom. Ondertussen heeft HBO Leaving Neverland van zijn streamingplatform gehaald na een juridische claim van de nalatenschapsbeheerders. De documentaire is nergens meer legaal te bekijken. Weggepoetst, alsof ze nooit bestaan heeft.

Kennelijk willen veel mensen geloven in sprookjes. Ze hebben geen energie voor moeilijke, maar noodzakelijke vragen. Cognitieve dissonantie als overlevingsmechanisme. Misschien is Michael ondanks zichzelf, ondanks de oppervlakkigheid en de schadelijke struisvogeltactiek, wel de ultieme film voor deze tijd: een monument voor de wens om niet te weten.

Verschenen in De Standaard op 30 april 2026