Van Venezuela tot Harelbeke: bullebakisme is duidelijk besmettelijk

“Niet gedacht dat dit mijn eerste post van 2026 zou zijn …” En toch. Het jaar was nog maar vier uur oud of de burgemeester van Harelbeke, Michaël Vannieuwenhuyze, moest al zijn hart luchten op Facebook. Aanleiding was de heibel die een vijftigtal jongeren maakte tijdens oudejaarsnacht. Ze schoten vuurwerkpijlen af naar woningen en voorbijrijdende auto’s en bedreigden de politie. Harelbeke was zeker niet de enige plek waar jongeren het bont maakten. Het probleem stelde zich in verschillende steden, ook in het buitenland. En uiteraard niet voor het eerst.

Terwijl de rook boven de straten van Harelbeke nog aan het optrekken was, klonk aan de andere kant van de oceaan het geknal van bombardementen en scheepsgeschut. De Verenigde Staten vielen Venezuela aan en ontvoerden president Nicolás Maduro. In zijn persconferentie gooide de Amerikaanse president Donald Trump er meteen een niet mis te verstane bedreiging tegenaan: “Alle politieke en militaire figuren in Venezuela moeten begrijpen dat wat met Maduro is gebeurd, ook met hen kan gebeuren.”

Decennialang was de Amerikaanse buitenlandpolitiek een schaakspel van subtiele inmenging en geheime CIA-operaties. Het was een spel met regels, hoe cynisch die soms ook waren, of toch tenminste met een soort van diplomatieke etiquette. Maar de tijden zijn veranderd. Trump lapt het internationale recht aan zijn laars, trekt zich niks aan van de VN, de Navo, de trans-Atlantische partners … Hij tart het gezag. Maar, zo duidde Amerikacorrespondent Michiel Vos in zijn kenmerkende no-nonsensestijl, uiteindelijk vinden veel mensen dat prima, best stoer zelfs.

Na de aanval deelde Trump triomfantelijk een foto van Maduro op zijn socialemediakanaal Truth Social, als een trofee. Het is een wrang beeld, iets waarvoor je je zou moeten schamen in plaats van ermee uit te pakken. Maar de realiteit is dat zonder enige gêne de regels overtreden je kennelijk respect oplevert – in elk geval bij de eigen achterban.

In die zin doet die foto van Maduro me denken aan filmpjes die jongeren op sociale media zetten van de wandaden die ze zelf begaan. Als om te zeggen: kijk wat wij doen, kijk hoe ver wij durven te gaan. Hoe ze een klasgenoot pesten of een dakloze in elkaar slaan. Hoe ze auto’s in brand steken tijdens rellen. Of met vuurwerk schieten naar voorbijgangers op oudejaarsnacht.

Jongeren die de grenzen opzoeken, het is van alle tijden. Dat beseft ook burgemeester Vannieuwenhuyze. Maar, zo schrijft hij in zijn Facebookpost, nu is het toch anders, er heerst een toenemend gevoel van straffeloosheid. “De jongeren worden steeds driester en gedragen zich volledig respectloos tegenover de politie of enig ander gezag.” Grappig en tragisch tegelijk hoe je die analyse zou kunnen overnemen om de Amerikaanse president en zijn gevolg te beschrijven.

In beide gevallen zit de kick in het subversieve van de overtreding, in foert zeggen tegen het establishment, of dat nu de lokale autoriteiten van een West-Vlaamse provinciestad zijn of iets als het Internationaal Strafhof in Den Haag. Voor een grote groep mensen is dat precies de aantrekkingskracht van Trump: die stoerdoenerij, het idee dat de regels er alleen zijn voor losers die niet mans genoeg zijn om ze te breken. Braaf zijn levert je niks op in een wereld die alleen bestaat uit winnaars en verliezers. Het tijdperk van het bullebakisme. De triomf van de middelvinger.

Ik ben er nog niet uit of Trump nu mee aan de oorsprong ligt van dit tijdperk of er net een onvermijdelijk uitvloeisel van is. Maar een ding is wel zeker. Als de president van de VS laat zien dat je met brute kracht en een grote mond niet alleen je zin krijgt, maar ook nog eens het respect van een deel van de bevolking, waarom zou een “probleemjongere” dan nog geloven in het gezag van de wet?

Toch is er ook een belangrijk verschil tussen Donald Trump en een jongere die het gezag zo schaamteloos tart. Voor die laatste eisen we kordate handhaving en nultolerantie. Op het internationale toneel zijn we veel milder voor de minachting van regels. Sommigen verwarren het zelfs met realpolitik. En zo blijkt straffeloosheid, zoals zoveel dingen, een privilege dat afhankelijk is van je positie. We maken ons terecht druk over de kleine vandaal die een vuurpijl afschiet, maar wanneer een invloedrijke stokebrand de wereldorde in de fik steekt, kijken we tandeloos toe. Wanneer zal het Strafhof even scherp reageren als de lokale autoriteiten van een West-Vlaamse provinciestad?

Verschenen in De Standaard op 8 januari 2026

© Jonathan Rolande