Kritiek op de BBC is zo oud als de omroep zelf

Op 11 november 1880 – Wapenstilstand bestond nog niet – bewees de Duitse fysicus Heinrich Hertz het bestaan van radiogolven. Ruim twintig jaar later stuurde de jonge Italiaan Guglielmo Marconi als eerste een radiosignaal over de Atlantische Oceaan. Een doorbraak die de wereld veranderde. Omdat Italië zijn werk niet waardeerde, trok Marconi naar het Verenigd Koninkrijk, waar hij verder experimenteerde met dat nieuwe, opwindende medium radio.

Nog eens twintig jaar later stond radio voor de grote doorbraak. Marconi had in Londen een eigen telecommunicatie- en elektrobedrijf opgericht en wou publieke radio-uitzendingen verzorgen. Maar ook concurrenten stonden te trappelen. Het Britse staatsbedrijf General Post Office, dat de uitzendlicenties beheerde, werd overspoeld door aanvragen. Uit angst voor Amerikaanse toestanden, waar het radiolandschap een soort Wilde Westen was geworden, richtte Marconi samen met het General Post Office en andere elektrobedrijven een soort joint venture op. Dat nieuwe bedrijf zou als enige een uitzendlicentie krijgen. Zo ontstond in 1922 de British Broadcasting Company, toen dus nog een commerciële speler.

De regels voor de nieuwe onderneming waren streng. Zo bedong de machtige krantenlobby dat de BBC voor zeven uur ’s avonds geen nieuwsbulletins mocht brengen. Maar dat veranderde abrupt tijdens de grote algemene staking van 1926. Die begon als een protestactie van mijnwerkers, maar breidde zich razendsnel uit naar arbeiders in andere sectoren. Ook de drukkers legden het werk neer, de persen vielen stil. De piepjonge BBC vulde het gat in de nieuwsvoorziening en bereikte in een klap het hele land. De omroep zou uitgroeien tot een toonbeeld van journalistieke kwaliteit.

© TechnicalFault

Die reputatie kreeg deze week een knauw. Voor een aflevering van het onderzoeksprogramma Panorama werd vorig jaar een speech van de Amerikaanse president Donald Trump wel heel vrij gemonteerd. Daardoor leek het alsof Trump in die speech, die hij gaf op 6 januari 2021, rechtstreeks opriep tot de bestorming van het Capitool later die dag. “We trekken naar het Capitool. Ik zal daar bij jullie zijn. En we vechten. We vechten als bezetenen.” In werkelijkheid waren die zinnen losgeknipt en aan elkaar geplakt, uit heel verschillende delen van de speech. Trumps oproep om “vreedzaam en patriottisch te protesteren” was weggelaten.

Nadat een kritisch intern document daarover een week geleden was uitgelekt in de pers, ontstak er een storm van kritiek. Conservatieve kranten haalden gretig het toverwoord ‘woke’ boven. Volgens de voormalige Conservatieve Britse premier Boris Johnson is de publieke omroep “op heterdaad betrapt tijdens meerdere daden van linkse vooringenomenheid”. Kemi Badenoch, de partijleider van de Conservatieven, vindt dat er “koppen moeten rollen”. Uit het Trump-kamp klinkt het vertrouwde refrein: de BBC is een propagandamachine die “100 procent fake news” brengt.

Is die verontwaardiging terecht? In entertainmentprogramma’s worden interviews voortdurend opgeknipt. Citaten worden op zo’n manier aan elkaar geplakt dat de inhoud scherper uit de verf komt of dat de formulering gebalder wordt. Ik deed het zelf voor mijn podcast Ouder. Dat hoeft deontologisch geen probleem te zijn, zolang de geest van wat iemand vertelt, niet verandert. Maar in een journalistieke context ligt dat natuurlijk gevoeliger. Zeker in de realiteit van ontvlambare polarisatie waarin we leven. Dat hadden ze bij de BBC moeten beseffen. Of dat dan het bewijs is van een linkse agenda, dat is weer een andere vraag.

Kritiek op de BBC is zo oud als de omroep zelf. Net als pogingen om hem in het eigen kamp te trekken. Al bij de staking van 1926 speelde dat. De overheid eiste dat de BBC de staking sterk veroordeelde. De BBC-top, hoewel zelf ook tegen de staking gekant, maakte zich zorgen over de geloofwaardigheid van de jonge omroep bij het volk en onderstreepte het belang van onpartijdigheid. Of de BBC echt onpartijdig was bij het verslaan van de staking, valt te betwijfelen. Stakingsgezinden doopten de omroep om tot BFC: British Falsehood Company. Ook sterk overdreven. Maar de dreiging van politieke inmenging was er wel degelijk. En toen de British Broadcasting Company een paar maanden na de staking omgevormd werd tot de publieke omroep die we nu kennen, de British Broadcasting Corporation, zou die dreiging niet meer helemaal verdwijnen.

Morgen mag ik in Leuven zo’n 450 Vlaamse en Nederlandse onderzoeksjournalisten welkom heten op de jaarlijkse conferentie van de VVOJ, de vereniging van onderzoeksjournalisten. Het thema dit jaar: ‘kwetsbaar en weerbaar’. Onderzoeksjournalistiek is wel degelijk kwetsbaar. Er is de dreiging van vooringenomenheid en politieke inmenging. Commerciële drijfveren wegen op de onafhankelijkheid. Algoritmes kunnen het nieuws sterk bepalen en de macht dreigt zich te concentreren bij een paar bigtechondernemers.

Het gerommel bij de BBC is geen bewijs dat onpartijdigheid dood is. Het onderstreept wel nog eens dat ze broos is. En dat het essentieel blijft om de journalistiek telkens opnieuw weerbaar te maken tegen de dreigingen van de tijd.

Verschenen in De Standaard op 13 november 2025