Als je het n-woord niet kunt tegenhouden

Niet gedacht dat ik me nog eens zou verkneukelen in het n-woord, maar kijk. Voor de verzamelde fine fleur van de filmwereld, met twee zwarte topacteurs op het podium, galmde het scheldwoord op de uitreiking van de Bafta’s plots luid door de volle zaal. Het bleek een vocale tic van John Davidson. De Schotse acteur was daar voor de film I swear, gebaseerd op zijn autobiografie over leven met het syndroom van Gilles de la Tourette.

Het moet ongetwijfeld pijnlijk geweest zijn voor Michael B. Jordan en Delroy Lindo, de twee acteurs, en voor Davidson zelf. Maar voor een columnist is het een heerlijk incident. Verschillende invalshoeken, veel nuances en nog meer gevoeligheden. Het toont vooral hoe krampachtig we omgaan met racisme en handicaps. Want uiteindelijk was het ook gewoon erg grappig: net daar, net dan, net dat woord. Dat kun je niet verzinnen.

Op internet ging het natuurlijk meteen los. Verschillende mensen spraken hun medeleven uit met Davidson, en bij uitbreiding met alle mensen met Tourette. Door hun aandoening komen die ongewild in sociaal zeer onwenselijke situaties terecht, met alle schaamte en moeilijkheden van dien. De empathie van de meeste zwarte filmprofessionals en activisten die zich erover uitspraken, lag dan weer eerder bij de twee acteurs. Jamie Foxx noemde het onaanvaardbaar en ging zelfs zo ver om te beweren dat Davidson meende wat hij had geroepen. De meesten beseften gelukkig wel dat het scheldwoord Davidson volstrekt ongewild was ontglipt. Maar dat maakt het volgens hen niet minder pijnlijk. Het is een aloude vraag in de discussie rond racisme: hoe belangrijk is intentie? Kan iets racistisch zijn als je niet de bedoeling hebt om te kwetsen?

© Diamond Geezer

Lijnrecht tegenover het incident op de Bafta’s staat het incident in de Champions League een week eerder. Benfica-speler Gianluca Prestianni zou Real Madrid-speler Vinicius Júnior “mono” hebben genoemd. Aap. Of dat echt gebeurd is, is niet duidelijk omdat Prestianni zijn truitje over zijn mond had getrokken toen hij iets riep. Zelf beweert hij dat hij “maricón” riep, wat iets als ‘flikker’ betekent. Alsof dat dan minder erg zou zijn. Ook een heerlijk incident voor een columnist, al is het dan om volstrekt andere redenen. Dat opgetrokken truitje zegt alles. Het bewijst dat Prestianni zich bewust was van de tientallen camera’s die op hem gericht waren. Dat hij had nagedacht en dus niet louter vanuit de emotie reageerde. Intentioneler worden scheldpartijen niet.

Na het voorval tijdens de Bafta’s waren het vooral de Britse Academy, die de avond organiseert, en de BBC die het moesten ontgelden. Die eerste omdat ze er niet in geslaagd zou zijn een veilige omgeving te creëren. Maar wat betekent dat? Er waren voorbereidingen getroffen, ook in overleg met Davidson: hij zat vlak bij de uitgang, de plaatsen naast hem waren vrij gelaten vanwege zijn motorische tics, de gastheer van de avond had de aanwezigen erop attent gemaakt dat er dingen geroepen konden worden. En toch...

De BBC was dan weer de kop van Jut omdat ze had nagelaten het woord weg te knippen uit de uitzending. Dat had perfect gekund, omdat de show met een vertraging van twee uur werd uitgezonden. Maar was dat wenselijk geweest? Jan Swerts, die een boek schreef over het syndroom omdat zijn zoon het heeft, zei daarover iets erg inzichtelijks in een gesprek op Radio 1. Hij ging ervan uit dat de BBC het woord bewust niet geknipt had om te sensibiliseren. Maar dat de omroep door alle commotie achteraf excuses heeft gezocht. Terwijl het incident volgens hem net een goede zaak had kunnen zijn. De BBC had kunnen tonen dat iets wat niet intentioneel is en hoort bij een handicap, mag bestaan, ondanks het besef dat een andere groep beledigd kan worden. Moeten we de realiteit van een handicap wegpoetsen zodra die botst met onze taalgevoeligheden?

Swerts noemt mensen die lijden aan het syndroom van Gilles de la Tourette een kijkdoos voor de menselijke geest. Omdat zij tonen wat er onbewust achter onze façades schuilt. Dat mensen bij het zien van zwarte mannen automatisch nog aan het n-woord denken, is misschien jammer, maar ook niet verbazend. Het grotere probleem stelt zich wanneer we het woord bewust gebruiken net omdát we weten dat het kwetst. Een opgetrokken voetbalshirt zegt dan misschien meer dan duizend scheldwoorden.

O ja, I swear was genomineerd voor zes Bafta’s en won er drie. John Davidson had de zaal al uit schaamte verlaten.

Verschenen in De Standaard op 5 maart 2026