Alle religies zitten in een hypocriete spreidstand gewrongen

Het woord ‘Hope’ op de T-shirts van de stewards valt me op. Net als de vele bussen op het parkeerterrein. Mijn lief en ik zijn er voor Cirque du Soleil, maar het is duidelijk dat hier op de Heizel nog iets anders te doen is, deze zaterdagavond. Wat precies, dat komen we pas te weten wanneer we na het weekend de krant lezen. Het ‘Festival of hope’, een gratis festival met optredens van christelijke artiesten en met de Amerikaanse evangelist Franklin Graham als top of the bill. Zo’n 14.000 aanwezigen zouden hem in de ING Arena aan het werk zien.

Graham geldt als controversieel vanwege zijn standpunten over abortus en homoseksualiteit. Zo sprak hij zich in het verleden uit voor conversietherapie voor homoseksualiteit en vergeleek hij abortusartsen met Duitsers die tijdens de Holocaust het gas voor de gaskamers leverden. Ook over de islam heeft hij een mening. Op het festival was hij blijkbaar mild gestemd. “Ik heb geen probleem met de islam, maar radicalisering is iets anders.” In de periode na de aanslagen van 11 september 2001 noemde hij de islam nog onomwonden een kwaadaardige, goddeloze religie.

De heftige strijd tussen religies heeft me altijd geïntrigeerd. Ik besef dat geloven zeer betekenisvol kan zijn voor mensen. En uiteraard zijn er goede dingen voortgevloeid uit het geloof. Maar religie is ook een bron van verschrikkelijk veel leed in de wereld, van zoveel oorlogen en conflicten. Terwijl al die verschillende godsdiensten, zeker de monotheïstische, toch niet zo verschillend zijn. Om van de strekkingen binnen eenzelfde godsdienst nog te zwijgen. Katholiek, protestants, orthodox. Sjiisme en soennisme. Liberaal. Conservatief. Chassidisch. Wat betekent het uiteindelijk allemaal?

© Anthony Crider

Bekeringen zijn in dat licht een fascinerend fenomeen. Deze krant sprak op het Festival of hope met Soumia, die zich twintig jaar geleden bekeerde van de islam tot het evangelische christendom. Volgens haar bevat de Koran veel geweld, terwijl het christendom vertrekt vanuit liefde voor Jezus. “Toen ik me voor het eerst in het christendom verdiepte, heb ik het Nieuwe Testament helemaal uitgelezen in enkele dagen”, zegt ze. “Het voelde alsof ik eindelijk mijn spirituele dorst kon lessen.” Mooi natuurlijk. Dat iemand dichter bij zichzelf of bij God of het leven kan komen door een veranderd perspectief. Maar toch...

Een van de opvallendste bekeringen moet wel die van de Nederlander Joram van Klaveren zijn. Van Klaveren groeide op in een gereformeerd gezin. Hij studeerde godsdienstwetenschappen en was belijdend christen. Als Kamerlid en ‘woordvoerder islam’ voor de PVV en protegé van Geert Wilders ijverde hij actief voor de de-islamisering van Nederland. Tot hij praktiserend moslim werd. In een recente aflevering van mijn favoriete interviewpodcast, Het Uur, vertelt hij hoe dat gegaan is.

Voor een nieuw, islamkritisch boek verdiepte hij zich verder in het christendom en de islam. Omdat hij de theologische kwesties correct wilde hebben, begon hij een correspondentie met een islamitische geleerde in Cambridge. Na verloop van tijd botste hij zo op wat hij zelf zijn “geloofsdogma’s als christen” noemt. Het concept van de Drievuldigheid bijvoorbeeld; God die zowel Vader als Zoon als Heilige Geest is. Dat is iets wat hij zelf nooit helemaal had kunnen uitleggen, voor zichzelf of aan anderen. Omdat het veel weg heeft van polytheïsme in een monotheïstisch jasje. Zo kwam Van Klaveren langzaamaan tot inzicht: niet het christendom, maar de islam heeft het juist.

Ondertussen predikte Franklin Graham afgelopen weekend dat “de Bijbel de waarheid is”. Ik kan me alleen maar afvragen: hoe kan het dat mensen zich bekeren? Hoe kun je eerst zo heilig overtuigd zijn van het ene en daarna even overtuigd van het compleet andere? Tenzij er uiteindelijk weinig verschil is. De inwisselbaarheid van de goden. De relativiteit van religie.

Het is dé vraag die ik miste in het podcastinterview met Joram van Klaveren. Hoe kijkt hij naar de christelijke Heer nu hij in Allah gelooft? Bestaat die nog?

Ik vind het altijd nobel wanneer mensen van mening veranderen. Dat zouden we allemaal wat vaker moeten doen. Maar geloven is natuurlijk geen mening. Althans, dat is niet hoe religies zich presenteren. Ze pretenderen de absolute waarheid in pacht te hebben. Allemaal schrijven ze gebruiken en rituelen en overtuigingen voor om ‘juist’ te leven. En allemaal zitten ze in een hypocriete spreidstand gewrongen. Medemenselijkheid en verdraagzaamheid propageren, maar al wie afwijkt van de norm met moeite zelf verdragen. Religies hebben woorden voor dat soort mensen. Zondaars. Kafirs.

Mijn vriend Cedric en ik wandelen over het parkeerterrein van de Heizel. Stewards in ‘Hope’-T-shirts spreken ons vriendelijk aan. “Jullie komen voor Cirque du Soleil zeker?” Gelukkig is er nog een verschil tussen gelovigen en hun religie.

Verschenen in De Standaard op 2 oktober 2025