top of page
Zoeken
  • rafnjotea

Antihomowetgeving in Afrika is een koloniale erfenis

Bijgewerkt op: 3 feb. 2023



Met uitgestoken ogen werd de Keniaanse mode­ontwerper en lgbti-activist Edwin ­Chiloba vorige week aangetroffen. Hij was brutaal vermoord, in een metalen kist gepropt en werd langs de kant van de weg ­gedumpt. Of het om een haatmisdrijf gaat, is (nog?) niet ­bevestigd. In elk geval werd in ­Kenia in april 2022 ook al de non-bi­naire Sheila Adhiambo Lumumba op gewelddadige wijze van het leven ­beroofd. In 2021 ondergingen trans ­activiste Erica Chandra en lgbti-activist Joash Mosoti hetzelfde lot. Kenia is een van de bijna zeventig landen in de ­wereld waar homoseksualiteit ­strafbaar is. Je kunt er een gevangenisstraf van veertien jaar voor ­krijgen. Hard, maar nog altijd milder dan de doodstraf die in elf andere landen geldt.


Het is een spijtige waarheid dat de meerderheid van de landen die homo­seksualiteit criminaliseren, in Afrika en Azië ligt. Tot ­effectieve veroor­delingen komt het zeker niet altijd, maar dat betekent niet dat queer mensen in die delen van de wereld zorgeloos door het leven kunnen gaan. Ze krijgen veel haat en geweld te verduren.


Die haat wordt aangewakkerd door conservatieve stemmen die ­homoseksualiteit afschilderen als vreemd aan hun land of cultuur, als een corrumperende trend uit het Westen. Het zijn uitlatingen die van pijnlijk ­weinig historisch inzicht ­getuigen. Veel culturen, net ook in Afrika en Azië, ­waren lange tijd juist veel minder rigoureus in het juridisch afbakenen van gender en ­seksualiteit dan het christelijke Westen. Daar is al vaker over geschreven: de hijra in India, die intersex of trans zijn, de fluïde muxe in Mexico, de okule of agule-priesters in de Democratische Republiek Congo en ­Oeganda, enzovoort.


Niet homoseksualiteit, maar net de criminalisering ervan is dus de ‘corrumperende trend uit het Westen’ die die culturen te beurt gevallen is. En daarin heeft vooral het Britse Rijk met zijn mondiale reikwijdte een niet te miskennen rol ­gespeeld. De crimi­nalisering van ­homoseksualiteit komt rechtstreeks uit de Britse wetgeving. Toen de Britten hun rechtssysteem en wetgeving begonnen op te leggen in de kolonies, werd ook dat artikel over­genomen. In India was dat in de ­jaren 1860. Een van de drijfveren zou de schrik zijn geweest dat ongehuwde Britse soldaten en koloniaal personeel in de verleiding zouden ­komen om de heersende, victori­aanse normen rond seks te schenden. Kolonies werden toen veelal ­gezien als exotische plekken vol wellustelingen, een denkbeeld dat heel lang is blijven doorwerken.


Natuurlijk is het niet zo dat andere geaardheden of genderfluïditeit in al die culturen maatschappelijk ­altijd liefdevol omarmd werden vóór de komst van de Britten. Die veronderstelling zou al te simplistisch zijn. De Indiase hijra, bijvoorbeeld, werden in vroeger tijden niet zelden uit de gemeenschap gebannen. ­Sociaal gezien wordt afwijken van de norm nu eenmaal snel op enige ­terughoudendheid onthaald. Maar de impact van wetgeving op sociale normen is groot. Met wetgeving die homoseksualiteit criminaliseert, geef je een samenleving de boodschap dat homoseksualiteit een misdrijf is. Het spreekt vanzelf dat dat bijdraagt aan een meer algemene maatschappelijke afkeer ­ervan.


In India, nog zo’n voormalige Britse kolonie, werd homoseksualiteit na een oproep van het hoog­gerechtshof in 2018 gedecriminaliseerd. Dat is een erg belangrijke stap die zal leiden tot een bredere aanvaarding van lgbti-mensen en tot minder haat en geweld. Het kan dus. Maar dat het zo lang geduurd heeft, bewijst ook wat we al wisten: dat het niet simpel is om koloniale fouten uit het verleden recht te trekken. Het is geen toeval dat van die ­bijna zeventig landen waar homoseksualiteit vandaag strafbaar is, de meeste voormalige kolonies zijn van Groot-Brittannië. Een groot aantal is nu nog lid van het Gemenebest.


Erg sprekend is het voorbeeld van de drie buurlanden Guyana, Suri­name en Frans-Guyana. Zowel in Suriname, een voormalige kolonie van ­Nederland, als in Frans-Guyana, een ­officieel overzees gebied van Frankrijk, is er antidiscriminatiewetgeving rond ­homoseksualiteit. In Guyana, een voormalige Britse kolonie, is seks tussen twee mensen van hetzelfde geslacht wél strafbaar. Het toont aan hoe het ver­leden heel concreet doorwerkt in het ­heden.


Het is makkelijk om na barbaarse ­gebeurtenissen als de moord op Chiloba te vervallen in snelle cultuurkritiek en Afrikaanse of Aziatische landen achterlijk te noemen. Om te fulmineren dat de seksuele mores daar oerconservatief zijn. ­Zeker, op veel plekken staan ze wat lgbti-rechten betreft (veel) minder ver dan wij. Je bent liever hier homo dan daar. Maar laten we die historische context niet vergeten. En laten we vooral niet vergeten dat er in al die landen ook andere visies en stemmen zijn. Die van moedige ­activisten die elke dag strijden voor de rechten van lgbti’ers. En die dat soms zelfs met hun leven moeten ­bekopen.


Verschenen in De Standaard op 12 januari 2023

46 weergaven0 opmerkingen

Recente blogposts

Alles weergeven

Commentaires


bottom of page